[Güncelleme: 31 Ekim 2026]
Kaçak akım rölesi (kısaca KAR, İngilizce adıyla RCD), faz ve nötr iletkenlerinden geçen akımı karşılaştıran ve aradaki fark belirli bir değeri aştığında devreyi kesen koruma cihazı. Kaçak akım, bir yalıtım hatası yüzünden akımın iletkenin dışına, örneğin bir cihazın metal gövdesine ya da bir insanın vücuduna sızması demek. Konutlarda 30 mA'lik röle insan hayatını, 300 mA'lik röle yangını önlemek için kullanılıyor. Otomatik sigorta (şalter) ise aşırı akım ve kısa devreye karşı koruyor, kaçak akımı algılamıyor; bu yüzden ikisi birlikte bulunur. Kullanıcı olarak yapabileceğiniz tek bakım, rölenin üzerindeki test butonuna ayda bir basmak. Ölçüm ve değişiklik yetkili kişiye ait.
Sigorta ile farkı
Otomatik sigorta, termik ve manyetik mekanizmasıyla aşırı yük ve kısa devrede devreyi kesiyor (Electricistanbul). Kaçak akım rölesinde bu iki koruma yok, yalnızca kaçak akıma tepki veriyor (Atlasnet). Elektrikport'a göre sigorta devreyi ve bağlı elemanları aşırı akımdan, röle ise insan hayatını ve yalıtım hatasından doğabilecek yangını koruyor. Evde yalnızca birinin yeterli olup olmadığı sorusuna Electricistanbul açık bir cevap veriyor: ikisi birlikte kullanılmalı.
30 mA ve 300 mA neden ayrı?
Elektrikport, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin 18. maddesine dayanarak ana dağıtım noktalarında yangın korumaya yönelik 300 mA'lik, tali dağıtım noktalarında hayat korumaya yönelik 30 mA'lik rölenin kullanılmasını yazıyor. EMO İzmir Şubesi'nin teknik yazısı ve Yılkomer, 300 mA'lik rölenin elektrik çarpmasına karşı hayatı korumadığını, ilgili hatta mutlaka 30 mA'lik röle bulunması gerektiğini vurguluyor. Yani 300 mA'lik bir röle, 30 mA'lik rölenin yerini tutmuyor.
Test butonu: ayda bir
Rölenin üzerinde "T" ya da "TEST" yazan bir buton var. Elektrikport, Atlasnet ve Federal Elektrik, kullanıcının bu butona ayda bir basarak rölenin çalışmasını denemesini öneriyor. Yılkomer ise yetkili kişinin üç ayda bir test yapmasını ve yılda bir periyodik kontrol yaptırılmasını yazıyor.
Röle test butonuna basınca atmıyorsa yetkili bir elektrikçiye haber verin.
Butonun bir sınırı var. Yılkomer'e göre test butonu yalnızca mekanizmanın serbest kaldığını doğrular. Topraklama yoksa test yine olumlu çıkabiliyor (Tetkik). Rölenin gerçekten 30 mA civarında açıp açmadığı ve açma süresi ancak ölçüm cihazıyla anlaşılıyor. Tetkik, 30 mA'lik rölenin en fazla 300 milisaniyede açmasını bekliyor ve bu ölçümün yılda en az bir kez yetkili kişilerce yapılmasını yazıyor.
Röle sık atıyorsa
ABB'nin kaçak akım koruma anahtarı kullanım kılavuzu, röle açtığında yükleri tek tek devreye sokup hatayı yaratan cihazı bulmayı ve o cihazı devreden çıkarıp kontrol ettirmeyi öneriyor. Bunu yaparken yalnızca prize takılı cihazlarla uğraşın. Panoyu açmak ya da röleyi değiştirmek yetkili kişinin işi; aynı kılavuz kurulumun profesyonelce yapılması gerektiğini yazıyor. Röle hiçbir cihaz takılı değilken de atıyorsa sorun cihaz dışında olabilir, elektrikçi çağırın. Atıyor diye röleyi devre dışı bırakmayın ya da yerine daha yüksek değerli bir röle taktırmayın; 300 mA hayatı korumaz.
Topraklama ile ilişkisi
Topraklama, bir yalıtım hatasında akımı toprağa ileten iletken hattı. EMO'nun bir yazısı topraklamanın öncelikle insan hayatını korumaya yönelik olduğunu belirtiyor. Topraklamanın sağlam olup olmadığını yetkili kişi ölçerek anlıyor (Tetkik); prizdeki topraklı kontak varlığı tek başına bunu göstermiyor.
Türkiye'de ölçüm ve kayıt
İşyerlerinde, Yetkin Periyodik'in aktardığına göre, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve topraklama yönetmeliği doğrultusunda yılda en az bir kez yetkili kişilerce ölçüm yapılması ve kayıt altına alınması gerekiyor. Evler için aynı yükümlülüğü gösteren bir kaynak bulamadık; Yılkomer yıllık kontrolü genel bir öneri olarak veriyor.
Bu yazı yetkili bir elektrik mühendisi ya da teknisyeninin yerini tutmaz; pano, röle ve tesisat işleri yetkili kişilere bırakılmalıdır.
Kaynaklar: Elektrikport — röle ve yönetmelik · Atlasnet — sigorta farkı ve test · Electricistanbul — sigorta ve röle · Yılkomer — 30/300 mA ve test sınırı · Tetkik — test ve ölçüm · ABB — kullanım kılavuzu · EMO İzmir Şubesi — kaçak akım rölesi yazısı · EMO — topraklama · Amper Enerji — test · Federal Elektrik — aylık test · Yetkin Periyodik — yıllık ölçüm
Kaçak akım rölesi (kısaca KAR, İngilizce adıyla RCD), faz ve nötr iletkenlerinden geçen akımı karşılaştıran ve aradaki fark belirli bir değeri aştığında devreyi kesen koruma cihazı. Kaçak akım, bir yalıtım hatası yüzünden akımın iletkenin dışına, örneğin bir cihazın metal gövdesine ya da bir insanın vücuduna sızması demek. Konutlarda 30 mA'lik röle insan hayatını, 300 mA'lik röle yangını önlemek için kullanılıyor. Otomatik sigorta (şalter) ise aşırı akım ve kısa devreye karşı koruyor, kaçak akımı algılamıyor; bu yüzden ikisi birlikte bulunur. Kullanıcı olarak yapabileceğiniz tek bakım, rölenin üzerindeki test butonuna ayda bir basmak. Ölçüm ve değişiklik yetkili kişiye ait.
Sigorta ile farkı
Otomatik sigorta, termik ve manyetik mekanizmasıyla aşırı yük ve kısa devrede devreyi kesiyor (Electricistanbul). Kaçak akım rölesinde bu iki koruma yok, yalnızca kaçak akıma tepki veriyor (Atlasnet). Elektrikport'a göre sigorta devreyi ve bağlı elemanları aşırı akımdan, röle ise insan hayatını ve yalıtım hatasından doğabilecek yangını koruyor. Evde yalnızca birinin yeterli olup olmadığı sorusuna Electricistanbul açık bir cevap veriyor: ikisi birlikte kullanılmalı.
30 mA ve 300 mA neden ayrı?
Elektrikport, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin 18. maddesine dayanarak ana dağıtım noktalarında yangın korumaya yönelik 300 mA'lik, tali dağıtım noktalarında hayat korumaya yönelik 30 mA'lik rölenin kullanılmasını yazıyor. EMO İzmir Şubesi'nin teknik yazısı ve Yılkomer, 300 mA'lik rölenin elektrik çarpmasına karşı hayatı korumadığını, ilgili hatta mutlaka 30 mA'lik röle bulunması gerektiğini vurguluyor. Yani 300 mA'lik bir röle, 30 mA'lik rölenin yerini tutmuyor.
Test butonu: ayda bir
Rölenin üzerinde "T" ya da "TEST" yazan bir buton var. Elektrikport, Atlasnet ve Federal Elektrik, kullanıcının bu butona ayda bir basarak rölenin çalışmasını denemesini öneriyor. Yılkomer ise yetkili kişinin üç ayda bir test yapmasını ve yılda bir periyodik kontrol yaptırılmasını yazıyor.
- Bilgisayar ve hassas cihazlarda çalışmanızı kaydedip kapatın; Tetkik'e göre test anında veri kaybı olabilir.
- Panodaki rölenin test butonuna basın.
- Mandal aşağı düşmeli ve hattaki enerji kesilmeli (Atlasnet, Amper Enerji).
- Mandalı yukarı kaldırıp enerjiyi geri verin.
Röle test butonuna basınca atmıyorsa yetkili bir elektrikçiye haber verin.
Butonun bir sınırı var. Yılkomer'e göre test butonu yalnızca mekanizmanın serbest kaldığını doğrular. Topraklama yoksa test yine olumlu çıkabiliyor (Tetkik). Rölenin gerçekten 30 mA civarında açıp açmadığı ve açma süresi ancak ölçüm cihazıyla anlaşılıyor. Tetkik, 30 mA'lik rölenin en fazla 300 milisaniyede açmasını bekliyor ve bu ölçümün yılda en az bir kez yetkili kişilerce yapılmasını yazıyor.
Röle sık atıyorsa
ABB'nin kaçak akım koruma anahtarı kullanım kılavuzu, röle açtığında yükleri tek tek devreye sokup hatayı yaratan cihazı bulmayı ve o cihazı devreden çıkarıp kontrol ettirmeyi öneriyor. Bunu yaparken yalnızca prize takılı cihazlarla uğraşın. Panoyu açmak ya da röleyi değiştirmek yetkili kişinin işi; aynı kılavuz kurulumun profesyonelce yapılması gerektiğini yazıyor. Röle hiçbir cihaz takılı değilken de atıyorsa sorun cihaz dışında olabilir, elektrikçi çağırın. Atıyor diye röleyi devre dışı bırakmayın ya da yerine daha yüksek değerli bir röle taktırmayın; 300 mA hayatı korumaz.
Topraklama ile ilişkisi
Topraklama, bir yalıtım hatasında akımı toprağa ileten iletken hattı. EMO'nun bir yazısı topraklamanın öncelikle insan hayatını korumaya yönelik olduğunu belirtiyor. Topraklamanın sağlam olup olmadığını yetkili kişi ölçerek anlıyor (Tetkik); prizdeki topraklı kontak varlığı tek başına bunu göstermiyor.
Türkiye'de ölçüm ve kayıt
İşyerlerinde, Yetkin Periyodik'in aktardığına göre, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve topraklama yönetmeliği doğrultusunda yılda en az bir kez yetkili kişilerce ölçüm yapılması ve kayıt altına alınması gerekiyor. Evler için aynı yükümlülüğü gösteren bir kaynak bulamadık; Yılkomer yıllık kontrolü genel bir öneri olarak veriyor.
Bu yazı yetkili bir elektrik mühendisi ya da teknisyeninin yerini tutmaz; pano, röle ve tesisat işleri yetkili kişilere bırakılmalıdır.
Kaynaklar: Elektrikport — röle ve yönetmelik · Atlasnet — sigorta farkı ve test · Electricistanbul — sigorta ve röle · Yılkomer — 30/300 mA ve test sınırı · Tetkik — test ve ölçüm · ABB — kullanım kılavuzu · EMO İzmir Şubesi — kaçak akım rölesi yazısı · EMO — topraklama · Amper Enerji — test · Federal Elektrik — aylık test · Yetkin Periyodik — yıllık ölçüm